وقتى دلايلى بر اثبات وجود بارى تعالى اقامه شد و بر قدرت و حكمت او ، پس روا نيست كه كارى از كارهاى او بيرون از حكمت و صواب باشد . پس دانستيم كه حكيم اين جهان را بيهوده و بازيچه نيافريده است و نه از سر سهو . و جز از براى ثوابى كه بر ايشان عرضه داشته و عقابى كه آنان را از آن برحذر داشته است ، آنان را امر و نهى نكرده است . دور باد از ذات او سبحانه و تعالى كه جز حق دربارهء او گمان رود . جزاى رستاخيز ، به موجب اصل توحيد است و دليلش دليل توحيد است . علاوه بر آن ، همين كه بيشتر مردم روى زمين اقرار بدان دارند ، خود بزرگترين دلايل است اگر حجت عقل و اجماع خلق ، كاشف از اين امر باشد . پس ديگر چه عذرى براى كسانى كه از آن تخلف مىورزند يا تمايلى بر ضد آن دارند ، باقى مىماند ؟ حال اگر كسى در نفس خويش ، گريزى از اين عقيده احساس كند ، بهتر همان است كه عقل خويش را در اين امر متهم بدارد نه عقل مؤمنين و نسلها و امتهاى پيشين را . امّا سخن در باب اينكه جزا در كجاست و ماهيت آن چيست ، آيا بهشت و دوزخ است يا جز اين دو ، در اين امر بايد از اخبار پيروى كرد . و اگر خداى خواهد به چيزى جز بهشت و دوزخ نيز جزا دهد ، آن گونه كه خواهد . آنچه از ثواب معلوم است عبارت است از نعمت و شادمانى و آنچه از عقاب معلوم است عبارت است از چيزهاى نادلخواه و عقوبت و هيچ نعمتى بزرگتر از دوام بقا نيست و هيچ عقوبتى بالاتر از آتش نيست كه خورندهء اضداد است . در ياد كرد اختلاف مردمان دربارهء بهشت و دوزخ در شرايع حرّانيان چنين خواندم كه بارى عز و جل كسانى را كه فرمانبردارى كنند به نعمتى جاودانه وعده كرده است و كسانى را كه عصيان ورزند به اندازهء استحقاقشان وعدهء عذاب داده است . و اين طريقهء بيشتر قدماست . و بعضى از ايشان را عقيده بر اين است كه نفس شرير كه در اين جهان تباهى كرده و مايهء فساد و سبب آزار شده است ، چون هيكلى را كه در آن است رها كند در اثير زندانى خواهد شد و اثير آتشى است در بالاترين فراز جهان . و نفس نيكوكار كه از فضايل بهره‌مند است به عنصر ازلى خويش مىپيوندد . و بعضى از ايشان را عقيده بر آن است كه نفس فاضل در بلندى بالا مىرود و نفس پست ، فرو مىرود و در ظلمت و افسردگى باقى مىماند . ارسطاطاليس گفته است علّوا على ( بالاى برتر ) محلّ جاودانگى است و سفل اسفل ( فرود پست ) محل مرگ است .